Religie

Christenen en de islam? Let maar vooral op je eigen bron

Written by Alain Verheij

Alain Verheij was een van de panelleden op het symposium ‘Kwetsbare liefde’ dat werd gehouden naar aanleiding van het verschijnen van het gelijknamige boek van Bernhard Reitsma. Dit was de tekst van zijn speech.

‘Een van mijn favoriete liedteksten over Jezus werd geschreven door Leonard Cohen – vrede zij met hem. Hij was een Jood die wat christelijks had meegekregen via een nanny. Op latere leeftijd werd hij ingewijd als monnik in het westers boeddhisme. Ze vroegen hem toen: ben je nu definitief tot het boeddhisme bekeerd? Hij antwoordde:

Waarom zou ik? Ik héb de perfecte religie al.

Dat vind ik een heel inspirerend verhaal: het is iemand die diepgeworteld is in zijn eigen geloofstraditie en van daaruit onbevreesd naar andere geloven kan kijken. Maar hij bleef een Cohen.

Blijven bij je bron

Ik ben zelf ook zo diepgeworteld – in het christendom. Ik hoorde ooit een citaat van een godsdienstwetenschapper:

‘Als je water zoekt, kun je beter één bron diep uitgraven dan meerdere bronnen ondiep’

Zo doe ik dat in mijn persoonlijk geloof: ik ben verliefd op die christelijke bron en blijf er maar in graven. Ik zie dat er anderen zijn met andere bronnen en die laat ik met rust, want hier is nog genoeg te doen.

In de waarheidsvraag ben ik dan niet zo erg geïnteresseerd, dat onderscheidt me denk ik van de meeste anderen hier – ik heb het te druk met het water in de bron die ik ken. Dat maakt dingen als zendingsdrang, de vraag of de islam wel of niet op het christendom lijkt en of we wel of niet dezelfde God hebben voor mij een beetje vervreemdend.

Als christen vraag ik me al te vaak af of ik zelf nog wel zulk zuiver water drink. En of de mensen die uit dezelfde bron putten als ik überhaupt dezelfde God hebben. Ik heb met bijna elke christen op dit podium weleens een felle polemiek gehad.

Dé moslim en dé christen bestaan niet

‘De christen’ of ‘het christendom’ bestaat dan ook echt niet, vergeet het. Net als ‘de islam’ of ‘de moslims’. Ik weet nog dat mijn docent dogmatiek als Canadese gereformeerde naar Nederland kwam om in een gereformeerde kerk te werken.

Hij ging daar basale geloofsvragen stellen aan de kerkmensen: hoe zit de Drie-Eenheid in elkaar? Wat is het Verbond? Wat is de doop? En die antwoorden liepen zo uit elkaar en waren zo anders dan hij het zag, dat hij in paniek raakte. Hij is niet lang dominee gebleven.

Daar moest ik aan denken toen ik de ondertitel van het boek van vandaag zag: de kerk, de islam en de drie-enige God. Voor mij toch drie lastige termen, en er staan nuances genoeg in het boek, maar mijn insteek zelf is minder theologisch en veel meer praktisch: hoe gaan individuen om met hun heilige bron?

Touwtrekken: let op de machtsdynamieken

Als randkerkelijk theoloog leg ik mijn interesse bij maatschappelijke dynamieken. En de macht die daarbij komt kijken. Volgens mij zou een kerk altijd een beetje kritisch tegenover de macht moeten staan. En naast de verdrukte.

Dus is mijn spelletje altijd een beetje linksig, omdat de macht nu rechts ligt. En is mijn spelletje touwtrekken tussen de kerk en seculier Nederland. Als de media of de overheid weer eens religiestress laat zien, dan trek ik aan dat koord. Komt er weer een scherp briefje naar Jeroen Pauw. Andersom trek ik ook de andere kant op, als de kerk te wereldvreemd wordt. Altijd dacht ik dan: de islam staat net als andere religies naast me bij dat touw. Godsdienstvrijheid is godsdienstvrijheid, dat lijkt me een fundamenteel gegeven.

Maar er speelt meer in deze machtsdynamiek.

In Nederland is maar 5% van de bevolking moslim.
En wat gebeurt er nou als in dat touwtrekspelletje er ineens een raar verbond ontstaat.
Een verbond tussen witte seculieren en witte christenen tégen de moslims?

Je ziet de politieke flirts van populistisch rechts met het christendom.
Je ziet christelijke mediamakers en politici meedoen aan het islambashen dat het gesprek al vijftien jaar domineert.
Dan krijg je een ongezond machtsblok tussen ‘Het Westerse Christendom’ versus ‘De Vreemde Islam’ en dat is toch echt 95% tegen 5%, een onderdrukkend discours.

Religieus nationalisme is het gevaar van onze tijd. Of het nou christelijk rechts is, een kalifaat of hindoenationalisme.

Er kan hier geen islam-gesprek bestaan zonder dat we dat gevaar in het oog houden. En voor de Nederlandse kerk is dat gevaar concreet: dat we meewerken aan de onderdrukking van een minderheid.

Slot: aanbevelingen

In het boek van Bernhard Reitsma staan ontzettend belangrijke constateringen die ons daarvoor kunnen behoeden. Over zelfkritiek, over het grotere plaatje, over de constatering dat we allemaal, christen, moslim, atheïst, imperfecte mensen zijn die genade nodig hebben.

Ik deel de theologische aanvliegroute niet, herken me niet altijd in de grote geloofswoorden en de waarheidsclaims eronder en daar kun je nog lang over verder praten. Maar ik geloof dat de kerk als geheel een stuk gezonder over moslims zou spreken als christenen de oproepen van Bernhard ter harte zouden nemen.

We zijn allemaal mensen, en om een voorbeeld van collega Frank Bosman te gebruiken: met het goud dat we hebben kunnen we een afgod bouwen (een gouden kalf) of een tabernakel.

Bernhard constateert het ook al: Jezus vond soms meer geloof bij Romeinen of Samaritanen dan bij Farizeeën. Wie kerk wil zijn blijft het best bij zijn eigen bron en vraagt zich permanent af: is ons drinken nog zuiver, is ons drinken nog zuiver?’

About the author

Alain Verheij

2 Comments

  • Op de afbeelding van het boekje klikkend en ik beland op bol.com
    Jammer hoor, ik verwachtte van deze site een link naar een heuse boekhandel.
    Kom mannen, kritisch blijven, op elke plek!

Leave a Comment